مقدمه سمينار

حوادث رانندگي همه ساله خسارتهاي جاني و مالي سنگيني را به پيكره جامعه وارد مي‌كند روند رشد سالانه 20% حوادث رانندگي خدمات برنامه‌ريزي صحيح در اين زمينه را بيشتر نمايان مي‌كند (كافيست به 23000 نفر تلفات جاده اي در سال گذشته توجه داشته باشيم).

درصد بالايي از اين حوادث به دليل مشكلات فردي رانندگان و فرهنگ عمومي جامع در ارتباط با احترام به قوانين راهنمايي و رانندگي ميباشد و درصدي بدليل غيراستاندارد بودن جاده ها و كناره راه و عدم حذف موانع يا حفاظت از آنها در مقابل برخورد و نيز غير استاندارد بودن جاده ها و كناره راه و عدم حذف موانع يا حفاظت از آنها در مقابل برخورد و نيز غير استاندارد بودن خودروها است.

جهت كاهش اين خسارت تمهيدات زير در ايمن سازي ميانه و كنار راهها قابل اجرا مي باشد:

1- حذف و يا جابجا نمودن (دو نمودن از كناره راه) موانع

2- استفاده صحيح از حفاظ‌ها و ضربه‌گير هاي ايمني

حفاظ ها و ضربه گيرها با هدايت مجدد خودروها منحرف شده از مسير به جاده و جلوگيري از واژگوني يا برخورد با موانع خطرناك باعث كاهش خسارت و تلفات مي‌گردد.

در اين سمينار سعي بر آن شده كه كاربرد حفاظها و ضربه گيرها در راهها جهت جلوگيري از خسارتهاي جاني و مالي و كاهش تصادفات در جاده‌ها و راهها را پيشنهاد كنم و اميدوار هستم كه مرجعي براي دانشجوياني كه در اين زمينه احتياج به اطلاعات دارند را تهيه كرده باشم

با آرزوي توفيق الهي

كليات سمينار

بهنگام طراحي يك جاده و متعلقات آن. طراحان بايد با بكارگيري ضوابط طرح هندسي راه و در نظر گرفتن كليه شرايط، احتمال خارج شدن اشتباهي وسايل نقليه از مسير اصلي را به حداقل برسانند و در چنين حالتي، سخن از اينكه در دو سوي راه، چه موانع و خطراتي وجود دارد مطرح نيست و تنها بايد خود جاده را بي‌خطر و ايمن نگاهداشت. اما بايد دانست كه حتي با بكارگيري عالي ترين استانداردها هم نمي توان بطور كامل از خارج شدن سهوي وسيله نقليه جلوگيري كرد. رانندگان وسايل نقليه بدلايل مختلف از جمله حواس پرتي، خواب آلوده بودن، بي‌توجهي به جلو، استفاده از مشروبات الكلي و داروهاي خواب‌آور، سرعت زياد (اشتباهات انساني)، عوامل طبيعي نابساماني طرح هندسي راه و عيوب و نواقص وسيلة نقليه، كنترل وسايل خود را از دست مي‌دهند و وسيلة نقليه آنها از مسير اصلي منحرف مي‌شود.

يك راه ايمن شامل محدوده‌اي ايمن و عاري از اشياء و نقاط خطرناك براي عبور راه بر اساس سرعت، حجم عبور و شرايط هندسي محل ميباشد كه براي اين امر، ايجاد يك محدودة حفاظت شده ايمن با توجه به ضوابط و معيارهاي استاندارد ايمني در كنار راه و مسير اصلي، امري حياتي و ضروري است تا وسيلة نقليه منحرف شده از مسير اصلي، بتواند در محدوده‌اي با امنيت مناسب متوقف شود و يا به مسير اصلي بازگردد. پس از تعيين محدودة حفاظت شده و مرزهاي آن در گام بعدي، بايد موانع و نقاط خطر را در اين محدوده معين كرد و سپس جهت ايمن‌سازي آن اقدام نمود. در اين راستا گزينه هاي زير در دسترس هستند:

1- برداشتن عامل خطر يا طرحي مجدد شيب بگونه اي كه قابل پيمايش باشد.

2- جابجا كردن عامل خطر به نقطه‌اي كه احتمال تصادف كمتري وجود دارد، مانند بالاي شيب، پشت حفاظهاي ايمني، پشت ديواره‌ها

3- كاهش شدت برخورد با عامل خطر با استفاده از يك وسيلة شكست پذير

4- جهت دهي دوباره به وسيلة نقليه توسط سپر كردن عامل خطر با يك حفاظ طولي و يا ضربه گير.

5- دادن آگاهي لازم به راننده از وجود خطر توسط تابلو و علائم هشداردهنده.

سيستمهاي ايمني ترافيك جاده‌ها در اصل جهت جلوگيري از تصادفات شديد زنجيره اي، جلوگيري از عبور وسايل نقليه حفاظتهاي مياني و سرعت‌گيري از وسايل نقليه منحرف شده و جهت دهي دوباره به آنها طراحي شده‌اند. استانداردهاي سيستمهاي ايمني ترافيك به مرور زمان توسعه يافته و با تكنولوژي جديد و تغييرات در طرح و سرعت وسايل نقليه، دائماً در حال تغييرند و به همين دليل، تعداد زيادي از سيستمهاي ايمني ترافيك موجود با استانداردهاي جديد مطابقت نمي‌كنند. علاوه بر اين. تغيير و ارتقاء دادن بر اساس هر استاندارد جديد مقرون به صرفه و اقتصادي نمي‌باشد. تأسيسات قديمي را بايد نسبت به استاندارد‌هاي جديد مورد بازبيني قرار داده و آنهايي را كه مقرون به صرفه هستند ارتقاء داد. همچنين در مواردي كه امكان تعمير و بازسازي وجود دارد در صورت سازگاري بايد سيستمهاي ايمني ترافيك را همزمان به استانداردهاي مطلوب رسانيد از ميان آنها مي‌توان از حفاظهاي كناري و مياني، ضربه گيرها، استفاده از پايه‌هاي قابل شكست براي علائم كنار جاده و چراغهاي راهنمايي را نام برد.

• حفاظها جهت كاهش شدت تصادفات وسايل نقليه منحرف شده از مسير اصلي بكار گرفته مي‌شوند، بدين صورت كه وسيلة نقليه انحرافي را از شيبهاي تند خاكريز كنار جاده يا موانع ثابت دور كرده و انرژي جنبشي آنرا زايل مي‌كنند. به هر جهت اين امر زماني مفيد است كه برخورد با حفاظ از برخورد با موانع ثابت كنار جاده يا پرت شدن از شيب موجود، خطر كمتري در بر داشته باشد. بنابراين حفاظتهاي ايمني را تنها زماني بايد نصب كرد كه از افزايش ايمني اطمينان داشته باشيم.
• ضربه‌گير يا زايل كننده انرژي تصادف، وسيله محافظي است كه مانع از برخورد مستقيم وسيلة نقليه منحرف شده با اجسام سخت و موانع جاده‌اي مي‌گردد. اين ويژگي با كم كردن تدريجي سرعت خودرو و كاهش انرژي جنبشي آن و گاهي اوقات با تغيير دادن جهت خودروي منحرف شده از امتدادي كه منجر به تصادم با مانع مي‌شود و تبديل آن به يك توقف ايمن، بدست مي‌آيد. براي اجسام سختي كه جاي ثابتي در مسير دارند ( همچون پايه پلها، تيرهاي برق و . . . . ) كه نمي‌توان با استفاده از حفاظتهاي ايمني از برخورد وسايل نقليه با آنها جلوگيري كرد. مي‌توان از ضربه‌گيرها، استفاده نمود.

I- موانع كنار راه

اشياي بسياري در كنار راه قرار دارند كه مي‌توانند سبب بروز خط شوند. بعضي از آنها همچون درختان موانعي طبيعي هستند و مابقي تجهيزاتي هستند كه توسط نهادهاي مختلف در كنار راه قرار داده شده‌اند. از جمله موانع خطرآفرين براي وسايل نقليه در كنار راه مي‌توان به موارد زير اشاره كرد:

1- ستونهاي برق: معمولاً شبكه‌هاي انتقال برق به موازات مسيرهاي حمل و نقل جاده‌اي قرار دارند و پايه هاي آنها اغلب كاملاً صلب طراحي شده‌اند. اين دسته از پايه‌ها مانع خطرناك محسوب شده و بايد از قرارگيري آنها در محدودة بازيابي ممانعت به عمل آورد.

2- پايه‌هاي تابلو و علائم راهنمايي: گاهي اوقات تابلوها بگونه اي نصب شده‌اند كه پايه آنها كاملاً در محدودة بازيابي واقع شده است. چنانچه پاية اين تابلوها قابل شكست طراحي نشده باشد، اين پايه‌ها مانع صلب محسوب شده و بايستي از منطقة بازيابي خارج شوند.

3- درختان: هر درخت با قطر بيش از 10 سانتيمتر و با فاصله كمتر از 15 متر مانع ثابت به حساب مي‌آيد.

4- ستونهاي، پايه‌هاي جانبي ساختمانها و پلها (شكل A)

5- سمت قابل رويت ديوار حائل (بتني يا سنگي) (شكل B)

6- آبروهاي عرضي و طولي

II- خاكريزها و شيبهاي كنار جاده

يكي از عوامل مخاطره انگيز براي وسايل نقليه در جاده‌ها خاكريزهاي با ارتفاع زياد و شيب تند مي‌باشد. همانطور كه پيشتر ذكر شد، حفاظها خود مانعي ثابت هستند و به همين علت تنها در مواردي نصب مي‌شوند كه يا صدمه حاصل از برخورد وسيله نقليه منحرف شده با خاكريز بيشتر از صدمه تصادف با حفاظ باشد و يا اينكه تاريخچه تصادف با خاكريز تعداد زياد و يا با شدت زياد را نشان دهد.

شكل A : نمونه‌اي از موانع شامل تيرهاي چراغ برق و درختان با قطر بيش از 10 سانتيمتر

شكل B : ديوار حائل بتني يا سنگي كنار راه

چنانچه تاريخچة تصادفات در دسترس نباشد، امكان تصادف در اين مناطق به طرق زير بدست ميآيد،

الف) خصوصيات مسير: پيچهاي تند در جاده‌هاي غيراستاندارد (كه امكان خروج وسايل نقليه از جادة را افزايش مي‌دهند)، اولين پيچ از پيچهاي پشت سر هم، پيچهاي پشت سر هم با اختلافات سرعت بيش از km/hr 15، پيچهاي بسيار تند، پيچهايي با شعاع كمتر از m500 و پيچهاي قائم با شيب بيشتر 2%.

ب) حجم ترافيك: حجم بيشتر ترافيك در جاده‌ها موجب تصادفات بيشتر مي‌شود.

ج) محدودة بازيابي جاده: هر چه محدودة بازيابي جاده باريكتر باشد امكان تصادف با خاكريزها بالاتر مي‌رود.

د) آب و هوا: هواي مه آلود، برفي يا يخي امكان خروج وسايل نقليه از جاده‌ها را افزايش مي‌بخشد محلهايي كه بادهاي جاني شديد دارند جزو مناطق خطرناك بشمار مي‌آيند.