چكيده

در دهه هاي اخير ابعاد جديدي از هوش به عنوان يكي از توانائيهاي شناختي انسان شناسايي و مطرح شده است. يكي از مؤلفه هاي جديد هوش كه توجه شاياني را به خود جلب كرده و پژوهشهاي مختلفي را رقم زده است “هوش هيجاني” است كه براساس سوابق موجود نخستين بار توسط داروين (1837) مطرح شده است. پس از بررسي هاي مختلف، جهت سنجش و راه اندازي اين نوع هوش ، بار – اون (1988) پرسشنامه اي 117 ماده اي با مقياس ليكرت تهيه كرده و اين ابزار در تحقيقات مختلف مورد استفاده واقع شده است. به موازات معرفي اين آزمون، مطالعات مختلف اعتباريابي اين پرسشنامه در جوامع مختلف انجام شده است كه شاخص ترين آن مطالعه اعتباريابي سموعي (1382) بوده كه پس از بررسي هاي مختلف روان سنجي روي مواد پرسشنامه و بررسي روايي سازة آن، تعداد عباراتهاي پرسشنامه به 90 سؤال و تحت 15 عامل تقليل يافت. جهت بررسي ساختار عاملي پرسشنامه در جمعيت دانش آموزي دورة پيش دانشگاهي ناحيه دو يزد، فرم نود سؤالي اين پرسشنامه در جمعيت 500 نفري اجرا و مورد بررسي قرار گرفت. پس از حذف پرسشنامه هاي ناقص، پاسخهاي توصيفي يا عزت كرانه اي، حجم نمونه مورد بررسي به 470 نفر تقيليل يافت. با بررسي هاي مختلف كه در فصل چهارم ارائه گرديد، اهم نتايج به دست آمده به شرح زير است:

ماتريس همبستگي عبارات و نمره كل نشان داد همبستگي پاسخ ها با هم نسبتاً پايين بوده و از اين ميان عبارتهاي 1 ، 3 ، 13 ، 59 ، 65 و 88 داراي ضعيف ترين همبستگي دروني بوده است. در بررسي پايايي كل از توان 85/0 به دست آمده كه ضريب بالايي مي‌باشد. در اين مرحله عبارتهاي 1، 3 ، 65 ، 21 ، 54 و 58 داراي همساني دروني كمتري با ساير سؤالات بوده و از ادامه تحليل حذف شدند. نتايج به دست آمده از تحليل پايايي دروني خرده مقياسها، ضرايب به دست آمده بين مقادير 37/0 تا 64/0 متغير مي باشد. درمقايسه با نتايج تحليل سموعي (1382)، برخي عبارات از مقياسهاي حل مسأله، استقلال، خودشكوفايي، خودآگاهي هيجاني، خوشبيني، مسئوليت پذيري اجتماعي و همدلي حذف شده است. پس از اين، همبستگي همه خرده مقياسها با نمره كل پرسشنامه داراي ضريب معناداري بوده است. در مرحله پايايي اعتباريابي آزمون ، پس از حذف سؤالات شماره هاي 1 ، 3 ، 13 ، 59 ، 65 ، 88 ، 21 ، 54 و 58 كه از مراحل قبلي حذف شده است،‌جهت بررسي روايي سازه از تحليل مؤلفه هاي اصلي و چرخش واريماكس استفاده شد كه به دليل همبستگي دروني ضعيف عبارتها و عدم همگرايي بين آنها جهت قرارگرفتن در عوامل مختلف، حتي پس از چرخش، برنامه SPSS از بارگذاري عبارتها تحت عوامل مختلف ناكام ماند كه دلايل روشن شناختي مختلفي براي آن در فصل چهارم ارائه شده است.

فصـل اول

طـرح تحقيـق

مقدمه

سالها تصور ميشد كه هوش افراد[1]، موفقيت آنان را در زندگي تعيين مي كند، مدارس براي ثبت نام دانش آموزان در برنامه هاي مختلف و همچنين شركتها و كارفرما پايان براي انتخاب افراد، از آزمون هوش استفاده مي كردند. ولي در ده سال اخير، محققان دريافته اند كه هوش بهر، تنها شاخص موفقيت افراد نيست. اكنون هوش هيجاني[2] است كه بعنوان شاخص ديگر موفقيت افراد محسوب مي شود. (سموعي،1382).

هوش هيجاني، نوع ديگر باهوش بودن است و شامل درك احساسات خود، براي تصميم گيري مناسب در زندگي است. هوش هيجاني توانايي كنترل حالتهاي اضطراب آور و كنترل واكنش هاست. اين به معني پر انگيزه و اميدوار بودن به كار و رسيدن به اهداف است. بطور كلي، هوش هيجاني يك مهارت اجتماعي است، و شامل همكاري با ساير مردم، كاربرد احساسات در روابط و توانايي رهبري ساير افراد مي باشد. (گلمن،1999)[3].

هم چنين هوش هيجاني، در موفقيت زندگي فردي و اجتماعي انسانها اهميت دارد. موفقيتهاي زندگي حرفه اي 20 درصد به بهره هوشي و 80 درصد به هوش هيجاني بستگي دارد. ( كاظمي، 1385).

لذا يكي از هدفهاي عهده هر علم اندازه گيري پديده هاي مورد نظر دادن جنبه كمي به آنهاست. وقتي پديده اي را با اعداد و ارقام نشان ميدهم براحتي مي توانيم آن را طبقه بندي و قوانيني درباره آن وضع كنيم كه در علم روانشناسي اصطلاحاً روان سنجي ناميده مي شود. يعني بهره گيري از آزمونهاي رواني براي اندازه گيري تواناييهاي ذهني. (فرجيان1375، گنجي 1370).

به علاوه با ارزيابي هوش هيجاني ميتوان ميزان موفقيتهاي فرد را در زندگي فردي و اجتماعي پيش بيني كرد. (قمراني و جعفري 1383).

بنابراين با توجه به اهميت هوش هيجاني در زندگي لزوم دسترسي به ابزار سنجش مناسب در اين زمينه وجود دارد كه متناسب با فرهنگ و جامعة ايراني قابل كاربرد باشد. در اين زمينه ضمن جستجو در منابع اطلاعاتي پرسشنامه هوش هيجاني بار- اُن[4] به دليل جامعيت و سادگي انتخاب گرديد.

[1]- inTelligence QuoTient

[2]- EmoTional QuoTient

[3]- Goleman

[4]- Bar-on