مصرفي واژه ها:

قبل از اينكه به مصرفي و بررسي بناهاي مورد بحث بپردازيم، لازم است كه تعدادي از كلمات به كار رفته در متن را مصرفي و معاني و مفاهيم و مورد امتهايي كه از نظر ما به يا كلمات تعلق مي گيرد را بيان كنيم.

سرا: به بنايي گفته مي شود كه حياط در ميانه دارد و دور تا دور حياط را حجره هايي در يك يا دو طبقه فرا گرفته اند.

تيمچه: اين فضا به عوض حياط، فضايي مسقف دارد كه دور تا دور آن حجره ها در يك يا دو طبقه قرار دارند. سقف اغلب تيچه ها پر كار است و نورگيرهايي دارد.

بازانداز: محلي كه در آن اجناس تخليه و بارگيري مي شوند.

دالان: فضاي ممتد مسقف كه ارتباط بين بناهايي مثل سرا و تيمچه را با راستة بازار يا بقيه قسمتها فراهم مي سازد.

بازشوي چوبي : در و پنجره اي كه با چوب ساخته و تزئين شده است و مي تواند با لولا جابه جا شود يا به كل برداشته شده، كنار گذاشته شود.

v در بررسي موارد خاص هر جا معاني و مفاهيم جدا از بحثهاي معمارانه دريافت كرديم از علامت (*) در مصرفي آن استفاده كرديم، اغلب اين دريافتها دروني بوده و بحثي دربارة آن صورت نگرفته و فقط در جهت بيان تأثيرات فضايي بر روح و روانمان بازگو شده است.

تركيب بندي كلي فضاها:

به طور كلي مي توان گفت سرا، با مطرح ترين واحد تشكيل دهنده و خود يعني حياط، هيت گرفته و در اطراف حياط، واحدهاي تجاري شروع به شكل گيري و فعاليت كرده اند. اين واحدها از كوچكترين خود، يعني حجره گرفته تا حياطهاي كوچكي كه مصرفي شدند همه رو به مركز مجموعه يعني حياط دارند.

اين ارتباطيا كاملاً مستقيم است با مثل حجره هاي داخل حيا.

و يا غير مستقيم؛ مثل حجره هاي دالانها و حياط هاي كوچك كه توسط دالانها به سم حياط كشيده شده اند.

در هر صورت تركيب بندي كل فضا به وحدت و يكپارچگي و از همه مهمتر ارتباط در مركز سرا يعني حياط مي انجامد.

با وجود اين همه در ارتباط تيمچة پوستي گلشن استقلال هر كدام از واحدها، خصوصاً تيمچه به خوبي حفظ شده است. اين ارتباط شديد در بطن هنجارهاي بازار و تعاريف تيمچه و سرا نهفته باشد. اما آنچه از ظاهر پيداست دو واحد تجاري مستقل است كه حتي در نگاه اول نمي توان فهميد تا چه حد از حيث معماري درهم فرو رفته اند.

در تركيب كلي تر، يعني اتصال و ارتباط تيمچه و سرا با راستة اصلي بازار هم اين دو واحد مانند شاخ و برگ درخت به تنه اصلي متصل هستند و از سژيان و جنبش راسته بازار تغذيه مي كنند.

بنابراين سراها و تيمچه ها در كنار رشد ارگانيك راسته بازار، در هر فضا و مساحت مناسبي به اين شاهرگ چسبيده اند، اما پس از اين تولد با نظم و ترتيب خاص معماري خويش بزرگ شود شخصيت يافته اند.

آنچه كه مسلم است با واحدهاي نزديكتر به تنه اصلي در اين جنبش و تغذيه سهيم تر هستند. دالانهاي قسمت غربي حجره هاي فعالتري نسبت به دو دالان ديگر سرا دارند. در خود اين دالانها هم حجره هاي نزديك به در ورودي فعالتر هستند. البته تغيير كاربري اغلب حجره هاي سرا از عمده فروشي به خرده فروشي مانند حجره هاي راسته بازار در اين ارتباط موثر است.