چكيده

رويكرد جديدي كه در سالهاي اخير بر مديريت عمليات حاكم شده، رويكرد مديريت زنجيره تامين (SCM) است. زنجيره تامين شبكه اي از تسهيلات و مراكز توزيع است كه وظايف تهيه و تدارك مواد خام، تبديل آن به محصولات نهايي و واسطه‌اي و توزيع اين محصولات نهايي به مشتريان را انجام مي‌دهد. امروزه شركتها نيازمندند تا يكپارچگي منظمي را در تمام فرايندهاي توليدي- از ماده خام تا مصرف كننده نهايي – ايجاد كنند. مديريت زنجيره تامين به عنوان يك رويكرد يكپارچه براي مديريت مناسب جريان مواد و كالا، اطلاعات و جريان پولي، توانايي پاسخگويي به اين را داراست. و جايگاه اطلاعات و تكنولوژي براي موثر و كاراشدن فرآيندها در مديريت زنجيره تامين امري بديهي مي باشد. در اين مقاله سعي شده است نقش سيستمهاي اطلاعاتي در مديرت زنجيره تامين تشريح گردد.

واژه‌هاي كليدي

مديريت زنجيره‌ تامين – سيستمهاي اطلاعاتي – سيستمهاي اطلاعاتي بين سازماني – تجهيزات اطلاعات و تكنولوژي

مقدمه

سرعت جهاني شدن اقتصاد و همبستگي فعاليتهاي اقتصادي در دهه‌هاي پاياني قرن بيستم، مرزهاي جغرافيايي را به سرعت بي رنگ نموده و ظهور شركتهاي بين المللي شاهدي بر اين مدعاست.ظهور اين شركتها به همراه خود روشهاي بسيار پيچيده‌اي را در جستجو و خلق بازارها، روشهاي نوين مديريت در توليد و توزيع و كليه عمليات بازرگاني، ايجاد نموده است. عرصه رقابت چنان پيچيده شده كه شركتهاي بزرگ از ملتهاي متقاوت با يكديگر ادغام شده و براي دست يابي به مزيت‌هاي ويژه در سطح بين‌المللي در كليه بخشهاي توليدي و خدمات، روشهاي نوين را به كار گرفته اند.

در اين مسير بكارگيري تكنولوژيهاي برتر در زمينه‌هاي اطلاعات و ارتباطات نيز در افزايش سرعت اين تحولات سهم بسيار عمده‌اي را داشته است شبكه جهاني اينترنت باعث شده كه در دوردست ترين نقاط بتوان به اطلاعات گسترده‌اي در زمينه‌هاي مختلف دسترسي يافته و فرضيه دهكده جهاني، پايه‌هاي خود را محكم كند. در چنين شرايطي به عنوان يك نتيجه گيري از تغييرات مذكور، سازمانها دريافتند بايد در مديريت شكبه همه كارخانجات و شركتهايي كه ورودي سازمان آنها را – بطور مستقيم و غير مستقيم – تامين مي كردند و همچنين شبكه شركتهاي مرتبط با تحويل و خدمات بعد از فروش محصول به مشتري، درگير شوند.

با چنين نگرشي رويكردهاي «زنجيره تامين» و مديريت زنجيره‌ تامين پا به عرصه وجود نهادند.

برطبق اين نظريه زنجيره‌ تامين در يك تعريف ساده، شامل تمام فعاليتهاي مورد نياز براي ارائه يك محصول به مشتري نهايي بوده و مديريت زنجيره‌ تامين در واقع، مديريت اين فعاليت‌ها در زنجيره تامين است.

مفاهيم مديريت زنجيره و تحليل آن: ] 4[

يك زنجيره تامين شامل همه تسهيلات (امكانات)، وظايف و كارها و فعاليتهايي مي‌شود كه در توليد و تحول يك كالا يا خدمت از تامين كنندگان (و تامين كنندگان آنها) تا مشتريان (مشتريان آنها) درگير هستند و شامل برنامه‌ريزي و مديريت عرضه وتقاضا، تهيه مواد، توليد و برنامه زمانبندي محصول يا خدمت، انبار كردن، كنترل موجودي و توزيع، تحويل و خدمت به مشتري مي‌شود مديريت زنجيره‌ تامين همه اين فعاليتها را طوري هماهنگ مي‌كند كه مشتريان بتوانند محصولاتي با كيفيت بالا و خدمات قابل اطمينان در حداقل هزينه به دست آوردند، مديريت زنجيره تامين مي‌تواند براي شركت مزيتي رقابتي ايجاد كند. بنابراين مديريت زنجيره تامين داراي سه مولفه كلي به صوت زير است:

1- مديريت اطلاعات و سيستمهاي اطلاعاتي در شبكه تامين

2- مديريت عمليات و موجودي و جريان مواد در شبكه‌ تامين (مديريت لجستيك)

3- مديريت روابط در داخل و بين اعضاي شبكه

اين سه مولفه در حقيقت سه مشخصه استراتژيك يك شبكه به شمار مي رود و در صورتيكه براساس شرايط مورد نياز شبكه طراحي نشوند و يا بعد از طراحي آنچنان كه شايسته است مورد توجه، بازبيني و كنترل قرار نگيرند كارايي كل شبكه را تحت تأثير قرار مي دهند. نكته اساسي و بسيار مهم وجود يك نظام و سيستم پويا براي تحليل و بهبود اين سه ركن شبكه است زير شرايط محيطي مي تواند بشدت متغير بوده و همين تغييرات شديد برروي كارايي و حتي حذف يك شبكه موثر باشد. در نتيجه به مجموع سه مديريت ذكر شده در فوق، بايستي مورد چهارمي اضافه كرد كه عبارتست از : مديريت استراتژيك شبكه تامين

بنابراين مي توان يك مدل مفهومي براي مديريت شكبه تامين (scm) به صورت عام طرح كرد.

اهميت اطلاعات در محيط مديريت زنجيره عرضه هماهنگ

تا قبل از دهه 1980 بسياري از اطلاعاتي كه بين نواحي وظيفه‌اي در داخل يك ارگان و يا ارگان‌هاي عضو زنجيره‌ عرضه جريان داشتند بر روي كاغذ ثبت مي‌شدند: در بسياري از موارد اين نوع معاملات و ارتباطات كند، غير معتبر، و نزديك به خطا بود. اين نوع تجارت هزينه زيادي در برداشت زيرا باعث كاهش اثربخشي موسسات بازرگاني در قابليت طراحي پيشرفت، تهيه، توليد، توزيع اين محصولات مي شد. همچنين اين شيوه مانع از ريسك كردن در سرمايه‌گذاري بين سازماني مي‌شود كه امكان پيشرفت و سود در آنها زياد است. در طول اين دوران، اطلاعات به صورت عامل رقابتي – انتقادي كم ارزشي درآمده بودند زيرا قابليت آن توسط اعضاء زنجيره عرضه به خوبي قابل درك نبود. اگرچه در اين زمان شركت‌هايي كه مبادرت به استفاده ازمديريت زنجيره عرضه مي‌كنند متوجه اهميت حياتي اين اطلاعات و همينطور تكنولوژيهاي مي‌شوند كه اين اطلاعات را قابل دسترسي مي‌نمايند. ] 6[