قرآن

قرآن كتاب آسمانى ما و معجزه جاويد پيامبر ماست.اين كتاب در طول بيست و سه سال تدريجا بر رسول خدا نازل گشت. قرآن كريم كه هم كتاب پيغمبر اكرم است و هم مظهر اعجاز او، نقشى صدها بار بزرگتر داشت از نقش عصاى موسى و دم عيسى.پيغمبر اكرم آيات قرآن را بر مردم مى‏خواند و جاذبه اين آيات، افراد را به سوى اسلام مى‏كشيد.تاريخچه‏هاى مربوط به اين موضوع در تاريخ اسلام از حد احصاء خارج است.قرآن مجموعه 114 سوره است و مجموع اين سوره‏ها بر حدود 6205 آيه مشتمل است و همه اين آيات مجموعا در حدود 78000 كلمه است.

مسلمين از صدر اسلام تا عصر حاضر اهتمام بى‏نظيرى در امر قرآن نشان داده‏اند كه نشانه شيفتگى آنها نسبت به قرآن است.قرآن در زمان رسول اكرم به وسيله گروهى كه خود ايشان معين كرده بودند - كه به نام «كاتبان وحى‏» معروف شدند - نوشته مى‏شد.بعلاوه غالب مسلمين اعم از مرد و زن، كوچك و بزرگ، عشق عجيبى به حفظ همه و يا اكثر آيات قرآن داشتند، قرآن را در نمازها مى‏خواندند و در غير نمازها تلاوت آن را ثواب مى‏دانستند و بعلاوه از تلاوت آن لذت مى‏بردند و مايه آرامش روح آنها بود.

اهتمام عظيم مسلمين نسبت به قرآن

مسلمين در هر عصرى متناسب با امكانات فكرى و عملى خود تحت تاثير شوق و عشقى كه به كتاب آسمانى خود داشتند درباره قرآن كار كرده‏اند، از قبيل ياد گرفتن و به خاطر سپردن، قرائت نزد استادان قرائت و تجويد، تفسير معانى، توضيح و شرح لغات قرآن در كتب لغت مخصوص اين كار، بر شمردن آيات و كلمات و حتى حروفى كه در مجموع قرآن به كار رفته است، تدقيق در معانى آن و استفاده از آن در مسائل حقوقى، اخلاقى، اجتماعى، فلسفى، عرفانى، علمى و زينت دادن گفته‏ها و نوشته‏هاى خود به آيات قرآن، كتيبه‏هاى بسيار عالى يا گچ‏بريها و كاشى كاريها، نوشتن آن با خطوط بسيار زيبا، تذهيب آن، آموختن آن به فرزندان خود قبل از هر آموزش ديگر، تدوين نحو و صرف زبان عربى به خاطر قرآن، ابداع و ابتكار علم معانى و بيان و بديع، جمع آورى لغات زبان عربى و امثال اينها.

عشق و علاقه مسلمين به قرآن منشا و مبدا يك سلسله علوم ادبى و عقلى شد كه اگر قرآن نمى‏بود اين علوم به وجود نمى‏آمد.

اعجاز قرآن

قرآن معجزه جاويد خاتم الانبياء است.از بدو نزول قرآن در مكه كه با سوره‏هاى كوچك آغاز شد رسول اكرم رسما بر آن «تحدى‏» كرد، يعنى مدعى شد كه قرآن كار من نيست، كار خداست و از من و هيچ بشر ديگر ساخته نيست كه مانند آن را بياورد و اگر باور نداريد آزمايش كنيد و از هر كسى مى‏خواهيد كمك بگيريد، ولى بدانيد كه اگر جن و انس پشت به پشت دهند كه مانند آن را بياورند، قادر نخواهند بود.

مخالفان پيغمبر اكرم نه در آن زمان و نه در زمانهاى بعد - كه اكنون چهارده قرن از آن مى‏گذرد - نتوانسته‏اند به اين مبارزه طلبى پاسخ بدهند.آخرين سخن مخالفان آن عصر اين بود كه «جادو» است.

خود اين اتهام، اعتراف ضمنى به خارق العاده بودن قرآن و نوعى اظهار عجز در برابر قرآن بود.

مخالفان سرسخت پيامبر از هيچ معارضه‏اى با پيغمبر براى تضعيف و مغلوب كردنش مضايقه نكردند و تنها كارى كه به آن دست نزدند - زيرا صد در صد نااميد بودند - همان بود كه پيغمبر مكرر پيشنهاد مى‏كرد و خود قرآن هم تصريح كرده است، يعنى آوردن لا اقل يك سوره(و لو سوره‏اى يك سطرى مانند قل هو الله و سوره انا اعطيناك الكوثر)مانند قرآن.

جنبه‏هاى اعجاز قرآن

قرآن از جنبه‏هاى مختلف معجزه است، يعنى فوق بشرى است.در اينجا به اجمال اشاره مى‏كنيم.از نظر كلى اعجاز قرآن از دو جهت است: لفظى و معنوى.

اعجاز لفظى قرآن مربوط مى‏شود به مقوله زيبايى، و اعجاز معنوى آن به مقوله علمى.پس اعجاز قرآن يكى از جنبه زيبايى و هنرى است و ديگر از جنبه فكرى و علمى.هر يك از اين دو جنبه - خصوصا جنبه علمى - به نوبه خود داراى چند جهت است (1) .

الفاظ قرآن

سبك قرآن نه شعر است و نه نثر.اما شعر نيست براى اينكه وزن و قافيه ندارد.

بعلاوه، شعر معمولا با نوعى تخيل كه تخيل شاعرانه ناميده مى‏شود همراه است.قوام شعر به مبالغه و اغراق است كه نوعى كذب است.در قرآن تخيلات شعرى و تشبيه‏هاى خيالى وجود ندارد.در عين حال نثر معمولى هم نيست، زيرا از نوعى انسجام و آهنگ و موسيقى برخوردار است كه در هيچ سخن نثرى تاكنون ديده نشده است.مسلمين همواره قرآن را با آهنگهاى مخصوص تلاوت كرده و مى‏كنند كه مخصوص قرآن است.

در دستورهاى دينى رسيده است كه قرآن را با آهنگ خوش بخوانيد.ائمه اطهار

1.اخيرا بعضى از دانشمندان مصرى و ايرانى، مدعى نوعى اعجاز در قرآن از جنبه «فنى‏» ، يعنى نظام مخصوص در هندسه حروف و كلمات، و منحنى مخصوص در بالا رفتن تدريجى سطح آيات نازله[شده‏اند.]رجوع شود به كتاب سير تحول قرآن و مقاله «قرآن و كامپيوتر» در نشريه فلق، شماره اول، نشريه دانشجويان دانشكده ادبيات.

گاهى قرآن را در خانه‏هاى خود با آهنگى چنان دلربا مى‏خواندند كه مردم كوچه را متوقف مى‏كرد.هيچ سخن نثرى مانند قرآن آهنگ پذير نيست، آنهم آهنگهاى مخصوصى كه متناسب با عوالم روحانى است نه آهنگى مناسب مجالس لهو.پس از اختراع راديو هيچ سخن روحانى نتوانست با قرآن از نظر زيبايى و تحمل آهنگهاى روحانى برابرى كند.علاوه بر كشورهاى اسلامى، كشورهاى غير اسلامى نيز از نظر زيبايى و آهنگ، قرآن را در برنامه‏هاى راديويى خويش گنجانيدند.عجيب اين است كه زيبايى قرآن زمان و مكان را در نورديده و پشت‏سر گذاشته است.بسيارى از سخنان زيبا مخصوص يك عصر است و با ذائقه عصر ديگر جور در نمى‏آيد و يا حد اقل مخصوص ذوق و ذائقه يك ملت است كه از فرهنگى مخصوص برخوردار مى‏باشند، ولى زيبايى قرآن نه زمان مى‏شناسد و نه نژاد و نه فرهنگ مخصوص.

همه مردمى كه با زبان قرآن آشنا شدند آن را با ذائقه خود مناسب يافتند.هر چه زمان مى‏گذرد و به هر اندازه ملتهاى مختلف با قرآن آشنا مى‏شوند، بيش از پيش مجذوب زيبايى قرآن مى‏شوند.

يهوديان و مسيحيان متعصب و پيروان برخى از مذاهب ديگر در طول چهارده قرن اسلامى انواع معارضه‏ها براى تضعيف مقام قرآن كرده‏اند، گاهى نسبت تحريف داده‏اند و گاهى در برخى قصه‏هاى قرآن خواسته‏اند تشكيك كنند و گاهى به شكلى ديگر عليه قرآن فعاليت كرده‏اند، ولى هيچ گاه به خود نديده‏اند كه از سخنوران ورزيده خود كمك بگيرند و به فرياد مبارزه طلبى قرآن پاسخ گويند و لا اقل يك سوره كوچك مانند قرآن بياورند و به جهانيان عرضه دارند.